Nga Zenel Çeliku
Çështja e Vlora Hysenit nuk është më vetëm një rast penal që lidhet me një ish-zyrtare të lartë. Ajo ka hapur një debat më të gjerë që prek njëkohësisht qeverinë, SHISH-in, SPAK-un dhe GJKKO-n, sigurinë kombëtare dhe marrëdhëniet e Shqipërisë me partnerët ndërkombëtarë.
Më 21 shtator 2026, Gjykata e Posaçme caktoi ndaj ish-drejtoreshës së SHISH masën e arrestit në shtëpi dhe pezullimit nga detyra. Hyseni po hetohet për përkrahje të autorit të krimit dhe zbulim të akteve ose të dhënave sekrete.
Detajet e plota mbi informacionin që dyshohet se mund të jetë komprometuar nuk janë bërë publike zyrtarisht.
Pas publikimit të çështjes, Kryeministri Edi Rama e shkarkoi Hysenin, ndërsa Presidenti Bajram Begaj dekretoi shkarkimin. Kompetencat e drejtimit të SHISH-it iu deleguan përkohësisht Elvis Lilës.
Në këtë pikë duhet bërë një dallim themelor: hetimi penal ndaj Hysenit nuk përbën provë fajësie. Përgjegjësia e saj penale mund të përcaktohet vetëm nga procesi gjyqësor.
Por ndërsa drejtësia duhet të përcaktojë përgjegjësinë penale, politika përballet me një pyetje tjetër: si u përzgjodh dhe si u verifikua Vlora Hyseni për të drejtuar institucionin më të ndjeshëm të sigurisë së shtetit?
Pikërisht këtu përqendrohet pjesa më e fortë e debatit politik.
Edi Rama e kishte Hysenin më parë këshilltare për sigurinë kombëtare dhe në vitin 2023 e propozoi për drejtimin e SHISH-it. Në atë kohë, Kryeministri e vlerësoi publikisht për përgatitjen dhe eksperiencën e saj.
Sot, opozita kërkon të dijë se çfarë mekanizmash verifikimi u përdorën para emërimit dhe nëse ishin analizuar të gjitha rrethanat që lidheshin me veprimtarinë e mëparshme të Hysenit në Kosovë.
Kjo është pika ku çështja kalon nga përgjegjësia personale e një zyrtareje te përgjegjësia politike e atyre që e përzgjodhën dhe e propozuan për detyrën.
Rama, nga ana e tij, ka argumentuar se hetimi ndaj Hysenit është çështje e drejtësisë dhe se përgjegjësia institucionale duhet trajtuar veçmas. Ai ka deklaruar gjithashtu se emërimi i saj ishte mbështetur në referenca shumë të mira nga shërbimet partnere.
Deri tani, nuk ka një fakt publik që provon se Kryeministri ka qenë i përfshirë në veprimet për të cilat hetohet Hyseni.
Kjo megjithatë nuk e mbyll debatin politik. Pyetja se si u bë verifikimi i saj përpara emërimit mbetet legjitime dhe është pikërisht aty ku opozita po përqendron sulmin e saj.
Partia Demokratike po e paraqet rastin si diçka më të gjerë se përgjegjësia e një individi. Opozita argumenton se çështja mund të tregojë për depërtimin e interesave kriminale në institucionet shtetërore.
Deri tani, kjo mbetet një tezë politike dhe jo një fakt i provuar.
Në Kuvend, opozita ka kërkuar përgjegjësi politike dhe informacion nga Kryeministri dhe Presidenti. Mazhoranca ka kundërshtuar se përgjegjësia penale është individuale dhe se përfundimet duhet të mbështeten te procesi i drejtësisë.
Përplasja mes dy palëve është e qartë.
Opozita kërkon të dijë nëse veprimet nën hetim mund të kenë qenë vetëm individuale apo nëse hetimi do të zbulojë lidhje dhe përgjegjësi më të gjera.
Mazhoranca, në anën tjetër, e paraqet faktin që drejtuesja e SHISH-it është hetuar dhe më pas shkarkuar si tregues se institucionet e drejtësisë po funksionojnë dhe se hetimi nuk është penguar nga qeveria.
Në qendër të kësaj përplasjeje qëndron SPAK-u.
Është i njëjti institucion që opozita e ka akuzuar shpesh për ndikim politik, por që tani po heton një zyrtare me profil shumë të lartë, të emëruar nga mazhoranca dhe me një detyrë tepër të ndjeshme për shtetin.
Për këtë arsye, rezultati i hetimit ka rëndësi jo vetëm për Hysenin, por edhe për mënyrën se si do të interpretohet funksionimi i institucioneve të drejtësisë.
Nëse opozita kërkon të provojë se çështja lidhet me marrëdhënie më të gjera mes politikës, administratës dhe rrjeteve kriminale, atëherë nevojiten prova konkrete për urdhërim, bashkëpunim ose ndërhyrje nga funksionarë të tjerë.
Pa prova të tilla, përgjegjësia nuk mund të shtrihet automatikisht përtej personave që janë objekt i hetimit.
Përtej përplasjes politike, dimensioni më serioz i kësaj çështjeje mbetet ai i sigurisë kombëtare.
SHISH nuk është një institucion i zakonshëm administrativ. Misioni i tij përfshin inteligjencën kundër terrorizmit, spiunazhit, krimit të organizuar, kërcënimeve kibernetike dhe rreziqeve të tjera ndaj sigurisë kombëtare.
Pikërisht për këtë arsye, çështja më e rëndësishme nuk është vetëm kush ka përgjegjësi politike, por çfarë informacioni mund të jetë komprometuar dhe çfarë pasojash mund të ketë pasur kjo.
Hetimi duhet të sqarojë disa pyetje themelore:
Çfarë informacioni dyshohet se është komprometuar? Nga cilat sisteme ka ardhur? Kush ka pasur akses në të? Dhe kujt mund t’i jetë transmetuar?
Drejtori i SHISH-it ka detyrimin të mbrojë burimet dhe informacionin e klasifikuar dhe të garantojë që aktiviteti i institucionit të mbetet i pavarur nga interesa politike ose private.
Nëse hetimi provon se informacion i klasifikuar është përdorur në mënyrë të paligjshme dhe se në këtë veprim kanë pasur rol ose ndikim funksionarë të tjerë të lartë, atëherë çështja do të kalonte nga një përgjegjësi individuale në një problem shumë më të gjerë shtetëror.
Nëse, përkundrazi, provohet se veprimet e dyshuara lidhen vetëm me Hysenin dhe nuk kanë lidhje me drejtues politikë apo zyrtarë të tjerë, atëherë përgjegjësia do të mbetej personale.
Pikërisht ky dallim është thelbësor për të kuptuar përmasën reale të çështjes.
Sipas raportimeve të deritanishme, çështja pritet të trajtohet sërish në Këshillin e Sigurisë pas auditimit të SHISH-it.
Kjo e bën hetimin të rëndësishëm jo vetëm për politikën e brendshme, por edhe për besimin institucional dhe bashkëpunimin e Shqipërisë me partnerët ndërkombëtarë.
Radio Evropa e Lirë ka raportuar se ekspertë të sigurisë kanë ngritur pikëpyetje pikërisht mbi këtë dimension, ndërsa NATO nuk ka bërë publikisht një koment mbi rastin.
Në fund, pyetja kryesore është e thjeshtë, por shumë e rëndë:
A kemi të bëjmë me një individ që ka abuzuar me detyrën, apo hetimi do të zbulojë një problem më të gjerë në marrëdhëniet mes politikës, administratës shtetërore dhe strukturave të sigurisë?
Për momentin, të dhënat publike nuk mjaftojnë për një përgjigje përfundimtare.
Prandaj, në këtë fazë, pesha duhet të mbetet te provat: çfarë informacioni është përdorur, kush ka pasur akses, kush ka përfituar dhe nëse përgjegjësia përfundon te një individ apo shkon më tej.
Vetëm hetimi dhe procesi gjyqësor mund ta japin këtë përgjigje.
Rreth autorit
