Nikola Burazer, Savremena Politika
Për të kuptuar më mirë gjendjen aktuale të marrëdhënieve serbo–bullgare, pengesat për transformimin demokratik në Ballkan dhe mënyrën se si manifestohet ndikimi rus në rajon, biseduam me Kiril Petkov, ish-kryeministër i Bullgarisë. Petkov ishte panelist në Konferencën e Sigurisë në Beograd, e cila u zhvillua më 21 nëntor 2025.
• Pyetje (Savremena politika):
Marrëdhëniet serbo–bullgare duket se janë të tendosura kohët e fundit. Kemi parë deklaratat e Presidentit bullgar lidhur me “Botën Serbe”, si dhe qëndrimin e qeverisë bullgare për të mos mbështetur Serbinë në hapjen e një grupi të ri negociues. Si e shihni këtë? A ka pasur ndonjë ndryshim real në marrëdhëniet serbo–bullgare kohët e fundit?
• Përgjigje Kiril Petkov:
Mendoj se ajo që po ndodh është se të gjitha kombet kanë problemet e tyre të brendshme, të cilat po bëhen gjithnjë e më të mprehta. Shohim çfarë po ndodh këtu në Serbi me protestat, dhe diçka e ngjashme po ndodh edhe në Bullgari – protestat kundër Peevskit që do të zhvillohen të enjten (20 nëntor).
Midis dy kombeve dhe popullatave nuk ka ndryshuar asgjë në thelb. Ajo që po shohim është se të dy popujt nuk janë të kënaqur me qeveritë e tyre aktuale, dhe qeveritë – në të dy anët – po përpiqen ta zhvendosin vëmendjen diku tjetër, larg problemeve të brendshme.
Problemi i vërtetë është se secili vend duhet të zgjidhë problemet e veta të brendshme dhe të sigurojë që qytetarët të jenë të përfaqësuar denjësisht. Vetëm atëherë gjithçka do të kthehet në normalitet. Përndryshe, qeveritë që ndihen të kërcënuara preferojnë të krijojnë tensione me fqinjët sesa të zgjidhin problemet e tyre në shtëpi.
• Pyetje (Savremena politika):
Cila është pikëpamja e Bullgarisë për protestat aktuale në Serbi? A mendoni se ato kanë rëndësi rajonale? A shihni paralele midis protestave në Bullgari disa vite më parë dhe asaj që po ndodh në Serbi tani?
• Përgjigje Kiril Petkov:
Mendoj se në gjithë rajonin kemi dy probleme të mëdha që duhet t’i zgjidhim. Problemi i parë është i brendshëm: toleranca jonë ndaj korrupsionit. Korrupsioni është problemi më i madh i Ballkanit. Për sa kohë popullsitë tolerojnë qeveri dhe politikanë që shfrytëzojnë burimet publike për përfitime personale, ne kurrë nuk do të mund të bëhemi aq të zhvilluar dhe të pasur sa kemi potencial të jemi.
Problemi i dytë është ndërhyrja e Kremlinit. Rusia e ka parë gjithmonë Ballkanin si sferë të saj ndikimi, dhe gjëja e fundit që dëshiron të shohë është rajoni i bashkuar brenda BE-së, pa kufij. Për shkak të historisë, ndërhyrjes ruse dhe zgjedhjes së politikanëve të gabuar në vendet tona, ne nuk po arrijmë ta shfrytëzojmë potencialin e 65 milionë njerëzve të rajonit për të punuar së bashku. Burime të mëdha humbasin jo për zhvillim, por për politikanë të korruptuar.
Dhe kjo nuk është vetëm faji i politikanëve; është rezultat i tolerancës sonë ndaj korrupsionit. Unë mbështes çdo lëvizje rajonale kundër korrupsionit. E shoh te të rinjtë këtu në Serbi – ata protestojnë sepse e ndjejnë pasojën e korrupsionit çdo ditë, madje edhe humbjen e jetëve. Ne po përjetojmë të njëjtën gjë në Bullgari këtë të enjte. Po protestoj kundër Peevskit, një prej politikanëve më të korruptuar në Ballkan.
• Pyetje (Savremena politika):
Cilat janë pengesat kryesore që e bëjnë kaq të vështirë ndryshimin politik në vendet tona? Në Bullgari keni kaluar disa vite të trazuara me qeveri të njëpasnjëshme. Në Ballkanin Perëndimor ka shumë korrupsion dhe pak përparim. Pse nuk ndodh ky ndryshim?
• Përgjigje Kiril Petkov:
Ka disa arsye.
Së pari, ka shumë njerëz që përfitojnë nga korrupsioni – politikanë, biznese që punojnë me qeverinë dhe rrjete të ndryshme interesi. Ky është një grup i organizuar që voton si bllok.
Së dyti, rajoni është gjithmonë i ndarë midis orientimit pro-evropian dhe atij pro-rus. Politikanët e shfrytëzojnë këtë ndasi, duke e përdorur për të shmangur përballjen me korrupsionin. Në vend që të fokusohemi te reformat, debati përfundon me pyetjen: “A je pro apo kundër Rusisë?”. Kjo e shpërndan energjinë politike.
Së treti, përmes korrupsionit mund të grumbullohen burime të mëdha që ndihmojnë në mbajtjen e pushtetit, ndërkohë që pjesa tjetër e popullit – viktimat e korrupsionit – nuk ka të njëjtën fuqi.
Së katërti, në Ballkan nuk jemi të mirë në koordinimin e opozitës. Secili mendon se është lideri i vetëm që mund të sjellë ndryshimin, në vend që të bashkohemi. Kjo është dobësi kulturore e rajonit. Nëse do të bashkoheshim, mund ta kapërcenim elitën e korruptuar, e cila është pakicë, por shumë e organizuar dhe e motivuar.
• Pyetje (Savremena politika):
Ju përmendët ndikimin rus si problem të madh. A ka qenë anëtarësimi i Bullgarisë në BE dhe NATO një mbrojtje kundër ndikimit rus në krahasim me vendet jashtë BE-së, si Serbia?
• Përgjigje Kiril Petkov:
Po, disi ka ndihmuar. Por, për fat të keq, ne – si ju, ashtu edhe ne – kemi pasur 70 vjet arsim që na ka formësuar në një logjikë të caktuar. Bullgaria është mirënjohëse për çlirimin nga Perandoria Osmane, por kjo nuk mund të justifikojë mënyrën se si Rusia na ka shitur gaz me çmime shumë më të larta sesa vendeve të tjera jo-sllave.
Rusia përdor kulturën, historinë dhe arsimin e kaluar për të përfituar nga popullsia jonë sot. Shembull i qartë është çështja e kompanisë NIS në Serbi: zgjidhja është e thjeshtë – të përdoren sanksionet për të marrë kontrollin e rafinerisë dhe ta jepni në ankand për një operator perëndimor që siguron karburant më të lirë për qytetarët. Por kjo duket e pamundur për qeverinë tuaj, ndonëse zgjidhja është e qartë.
Kur erdha sot në Serbi, pashë që çmimet e karburantit janë dukshëm më të larta se në Bullgari. Kjo do të thotë se kompanitë dhe qytetarët tuaj po paguajnë më shumë. Pse, kur ekziston një zgjidhje? Përgjigja është se dikush po ndikon qeverinë tuaj dhe mënyrën si menaxhohet aseti më i rëndësishëm energjetik i Serbisë. Dhe dikush po përfiton.
• Pyetje (Savremena politika):
A është qeveria bullgare e interesuar të pengojë ndikimin rus, duke pasur parasysh vendimet për gazin dhe faktin se në Bullgari ka ende ndjenja pro-ruse, ndërkohë që angazhimi ndaj BE-së dhe NATO-s është kryesisht retorik?
• Përgjigje Kiril Petkov:
Rusia është shumë e aftë të punojë me politikanë të korruptuar që duken pro-perëndimorë nga jashtë. Nëse pyesni Peevskin apo Borisovin, ata do t’ju thonë se janë me SHBA-në dhe BE-në “deri në fund”. Por pavarësisht kësaj, ata ndërtuan TurkStream për dy vjet, ndërsa nuk ndërtuan ndërlidhësin me Greqinë për një dekadë.
Kur mora detyrën si kryeministër, pas 10 vitesh retorike pro-evropiane të Borisovit, Bullgaria ishte ende 100% e varur nga gazi, nafta dhe karburanti bërthamor rus. Kishim 70 agjentë të GRU-së që operonin në vend – të cilët i dëbuam.
Kështu që pyetja është: si është e mundur që një politikan që thotë se është pro-evropian të na lërë në varësi të plotë nga Rusia? Përgjigja është e thjeshtë: Rusia përdor korrupsionin si armën e saj kryesore të politikës së jashtme. Punon me politikanë vendas që flasin si evropianë, por veprojnë në interes të Moskës.
Ne si popullsi duhet ta pranojmë këtë dhe të themi: “Jo, nuk pranoj të paguaj më shumë për gaz se gjermanët. Nuk pranoj që vendi im të jetë pjesë e ‘sferave të ndikimit’. Nuk pranoj ndërhyrje në jetën tonë ekonomike dhe politike.”
