Nga Zenel Çeliku
Ballkani Perëndimor mbetet një rajon i ndjeshëm ndaj ndikimit të Rusisë, veçanërisht përmes lidhjeve të Moskës me Serbinë. Për vite me radhë, këto marrëdhënie dhe problemet e brendshme të qeverisjes kanë penguar përparimin e Beogradit drejt Bashkimit Evropian.
Gjatë qeverisjes së Aleksandar Vuçiçit, Serbia nuk arriti të bënte përparimin e pritur në negociatat e anëtarësimit. Problemet me sundimin e ligjit, lirinë e medias dhe funksionimin e institucioneve demokratike e mbajtën vendin larg standardeve evropiane.
Protestat studentore, që vazhduan për gati dy vjet, sollën një ndryshim të madh politik. Zgjedhjet e parakohshme të 25 tetorit 2026 përfunduan me fitoren e Listës Studentore dhe humbjen e koalicionit të Vuçiçit.
Ky rezultat hap një mundësi të re për Serbinë. Fitorja e një lëvizjeje që kërkon luftën kundër korrupsionit, drejtësi të pavarur dhe institucione demokratike ka ngjallur shpresa për afrimin e vendit me BE-në.
Por ndryshimi i pushtetit nuk mjafton. Qeveria e ardhshme do të duhet t’i kthejë premtimet në reforma konkrete.
Një nga provat më të rëndësishme mbetet marrëdhënia me Kosovën. Shpresoj që ndryshimi politik në Beograd të sjellë edhe një qasje të re ndaj Prishtinës, duke i hapur rrugë normalizimit të marrëdhënieve dhe, në të ardhmen, njohjes së Kosovës.
Megjithatë, Lista Studentore nuk e ka ndryshuar qëndrimin kundër pavarësisë së Kosovës. Kjo tregon se përparimi në marrëdhëniet mes dy vendeve do të kërkojë më shumë sesa një ndryshim qeverie.
Brukseli përgatit paketën e zgjerimit
Zhvillimet në Serbi përkojnë me përgatitjet e Bashkimit Evropian për raundin e ardhshëm të zgjerimit.
Më 4 nëntor, komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, pritet të paraqesë Paketën e Zgjerimit për vitin 2026.
Paketa përfshin raportet e Komisionit Evropian për dhjetë vende kandidate dhe kandidate të mundshme për anëtarësim. Mes tyre janë gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor, si dhe Ukraina e Moldavia.
Raportet do të vlerësojnë përparimin e secilit vend në përmbushjen e reformave të kërkuara nga BE-ja.
Më pas, raportuesit e Komisionit për Punët e Jashtme të Parlamentit Evropian do të përgatisin projektrezoluta për secilin vend. Në to do të paraqiten vlerësimet dhe rekomandimet e Parlamentit për hapat e ardhshëm drejt anëtarësimit.
Më 5 nëntor, Parlamenti Evropian do të diskutojë edhe instrumentet financiare për Ballkanin Perëndimor, Moldavinë dhe Ukrainën.
Zgjerimi ka marrë rëndësi të veçantë për shkak të zhvillimeve gjeopolitike dhe përpjekjeve të Rusisë e Kinës për të shtuar ndikimin e tyre në rajon.
Në këtë klimë, ndryshimi politik në Serbi shihet si një mundësi për të afruar më shumë Beogradin me Brukselin.
Marta Kos: Serbia mund të nisë një kapitull të ri
Komisionerja Marta Kos e ka përshëndetur fitoren e Listës Studentore, duke e cilësuar si një mundësi për një fillim të ri në rrugën evropiane të Serbisë.
Ajo ka theksuar se kërkesat e studentëve për sundimin e ligjit, demokraci, media të lira dhe luftë kundër korrupsionit përputhen me reformat që BE-ja i kërkon prej kohësh Beogradit.
Serbia ka më shumë se dhjetë vjet që negocion anëtarësimin, por vitet e fundit ka bërë pak përparim. Në disa fusha, sipas Komisionit Evropian, ka pasur edhe hapa prapa.
Kos shpjegoi se Serbia i ka përmbushur kushtet teknike për hapjen e grupkapitullit të tretë të negociatave. Megjithatë, vendet anëtare nuk kanë lejuar përparimin për shkak të problemeve në grupkapitullin e parë, që përfshin sundimin e ligjit dhe të drejtat themelore.
Për Brukselin, mesazhi është i qartë: Serbia nuk mund të hapë e të mbyllë kapituj të tjerë pa përmbushur më parë kushtet themelore të anëtarësimit.
Komisionerja tregoi se kishte biseduar në telefon me përfaqësuesin e Listës Studentore, Ilija Srdanoviç.
Sipas saj, Srdanoviçi kishte konfirmuar se drejtësia e pavarur, liria e medias, demokracia dhe lufta kundër korrupsionit janë ndër përparësitë e lëvizjes fituese.
Kos u shpreh se këto zotime japin shpresë që Serbia të dalë nga vitet e ngecjes dhe të rifillojë përparimin drejt BE-së.
Por ajo ngriti edhe një pengesë tjetër: marrëdhëniet me Rusinë.
Sipas komisioneres, një vend që nuk përputhet me politikën e jashtme dhe të sigurisë të BE-së, përfshirë qëndrimin ndaj Rusisë dhe luftës në Ukrainë, do ta ketë shumë të vështirë të përparojë drejt anëtarësimit.
Një mundësi që duhet shfrytëzuar
Fitorja e Listës Studentore ka krijuar një klimë të re politike në Serbi. Por rruga drejt Bashkimit Evropian mbetet e vështirë.
Qeveria e ardhshme duhet të tregojë se është e gatshme të forcojë demokracinë, të garantojë pavarësinë e drejtësisë dhe të luftojë korrupsionin. Ajo duhet gjithashtu të qartësojë marrëdhëniet me Rusinë dhe qëndrimin ndaj Kosovës.
Nga ana tjetër, Bashkimi Evropian duhet të tregojë se është i gatshëm të mbështesë një Serbi që përmbush kushtet e anëtarësimit.
Për mendimin tim, zgjedhjet e 25 tetorit mund të shënojnë një kthesë të rëndësishme për Serbinë dhe për gjithë Ballkanin Perëndimor.
Por kjo do të varet nga vendimet që do të merren pas zgjedhjeve. Fitorja e Listës Studentore ka hapur një mundësi. Tani mbetet të shihet nëse Serbia do ta shfrytëzojë atë për t’u afruar me Bashkimin Evropian dhe për të ndërtuar marrëdhënie më të mira me fqinjët.
Zenel Çeliku
2 nëntor 2026
Rreth autorit
