Nga Zenel Çeliku
Serbia tashmë ka shpalosur ambicien, skenarin dhe strategjinë e saj për t’u pozicionuar si një nyje qendrore e zhvillimit ekonomik dhe teknologjik në Ballkanin Perëndimor gjatë dekadave të ardhshme. Në këtë kuadër, në dokumentet dhe qëndrimet e Beogradit zyrtar vërehen tri drejtime kryesore:
- Vazhdimi i procesit të integrimit në Bashkimin Evropian, duke balancuar në mënyrë pragmatike partneritetet ndërkombëtare. Megjithatë, mbetet e hapur pyetja se sa serioze janë këto deklarata nga ana e Serbisë.
- Forcimi i stabilitetit të brendshëm përmes investimeve në infrastrukturë, rritjes së sigurisë energjetike dhe ruajtjes së neutralitetit ushtarak.
- Transformimi i modelit ekonomik përmes zhvillimit të teknologjive digjitale dhe inteligjencës artificiale.
Në fund të fundit, suksesi i strategjisë “Serbia 2030” në raport me Bashkimin Evropian varet nga aftësia e institucioneve shtetërore për të zbatuar reforma të thella, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit. Serbia përballet ende me probleme serioze në sistemin e drejtësisë, me korrupsion në administratë, me krim të organizuar dhe me sfida të tjera që lidhen me reformat e ndërmarra nga qeveria e Vuçiqit.
Në mënyrë sipërfaqësore, strategjia “Serbia 2030” paraqitet si një orientim dhe vizion ambicioz zhvillimor. Megjithatë, në realitet, çorientimi institucional, problemet madhore me drejtësinë, korrupsioni në administratë dhe prania e krimit të organizuar tregojnë se Serbia përballet me një paqëndrueshmëri qeveritare dhe institucionale afatgjatë. Pa dyshim, kjo situatë e dëmton pozitën e Serbisë përballë Bashkimit Evropian.
Duke qetësuar disi marrëdhëniet me BE-në dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Serbia synon që pas vitit 2035 të shndërrohet në epiqendër të zhvillimeve në Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, në rrethanat aktuale, një synim i tillë duket shumë i vështirë për t’u realizuar. Pas Vuçiqit, nëse në krye të Beogradit zyrtar do të vinte një figurë pro-perëndimore, e gatshme për të stabilizuar marrëdhëniet me Kosovën, Serbia mund të kishte mundësi të bëhej faktor i rëndësishëm në rajon, por jo domosdoshmërisht faktori kryesor.
Ndryshimet bashkëkohore gjeopolitike do të ndikojnë ndjeshëm në marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, pavarësisht vullnetit të administratës së Vuçiqit. Pushtimi i Ukrainës nga Rusia ka përshpejtuar militarizimin e kontinentit evropian dhe ka ripërcaktuar prioritetet e sigurisë. Ndërkohë, rivaliteti strategjik në rritje ndërmjet Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Kinës po e transformon më tej ekuilibrin global të fuqisë.
Në të njëjtën kohë, Bashkimi Evropian po përpiqet të konsolidojë hapësirën e vet të sigurisë dhe të politikës në përgjigje të këtyre realiteteve të reja gjeopolitike. Ballkani Perëndimor po shfaqet sërish si një zonë ku mbivendosen interesat e fuqive të mëdha. Dinamikat rajonale të sigurisë nuk mund të shihen më të izoluara, por duhet të analizohen brenda një konteksti më të gjerë global.
Marrëveshja e re ushtarake dhe e sigurisë ndërmjet Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës nuk përbën një aleancë ushtarake formale të modeluar sipas Paktit Ballkanik. Megjithatë, ajo shërben si një mesazh i qartë politik, strategjik dhe psikologjik, si dhe si formë parandalimi ndaj një agresioni të mundshëm nga Serbia.
Për Serbinë, kjo marrëveshje ushtarake ndërmjet Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës perceptohet si kërcënim. Në fakt, ky perceptim i shërben edhe justifikimit të vetë Serbisë, e cila tashmë është furnizuar në mënyrë të konsiderueshme me armatim, përfshirë edhe sisteme raketore kineze, të cilat konsiderohen të rrezikshme për sigurinë e rajonit. Serbia e sheh këtë bashkëpunim si një formë rrethimi strategjik, që e ndërlikon manovrimin e saj politik dhe ushtarak.
Ndërsa për Kosovën, kjo marrëveshje ushtarake dhe e sigurisë, së bashku me mbështetjen e gjithanshme nga Shqipëria si vend anëtar i NATO-s, përfaqëson një instrument të rëndësishëm për forcimin e sigurisë dhe për pozicionimin e qartë politik drejt aleancës euroatlantike.
Serbia, nën presionin e faktorit ndërkombëtar dhe të protestave të shumta masive që kërkojnë largimin e qeverisë dhe të Vuçiqit, duket se tashmë ka në sirtar një strategji për t’u orientuar më qartë drejt Bashkimit Evropian. Serbia, me ose pa dëshirë, të ardhmen e saj afatgjatë e ka në BE, sepse kjo është rruga më e përshtatshme për interesin e popullit serb.
Serbia parashikon që anëtarësimi i saj në Bashkimin Evropian mund të bëhet realitet rreth vitit 2035. Megjithatë, Vuçiq është shprehur skeptik lidhur me aftësinë e BE-së për të marrë vendime të mëdha strategjike në rrethanat aktuale. Pavarësisht kësaj, Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara kërkojnë vazhdimisht nga Serbia që të distancohet nga Rusia, si dhe të kufizojë ndikimin kinez, me të cilin Beogradi ka ndërtuar marrëveshje të veçanta tregtare dhe strategjike.
Edhe pse Serbia bën manovra të ndryshme politike dhe herë pas here përpiqet të ndërtojë forma fleksibile të bashkëpunimit ushtarak, qëllimi i saj mbetet të dëshmojë se është fuqia më e madhe në rajon. Megjithatë, Serbia duhet ta kuptojë se koha kur ajo mund të sillej si një “Rusi e vogël” në Ballkanin Perëndimor ka përfunduar. Rajoni nuk mund të trajtohet më si hapësirë për ndarje, parcelizime apo imponime politike.
Ballkani bashkëkohor nuk përcaktohet më nga ndarje të ngurta, siç mund të mendojë Serbia e Vuçiqit. Ai mbetet një arenë gjeopolitike shumë e ndjeshme, ku interesat e aktorëve rajonalë dhe të fuqive globale vazhdojnë të ndërthuren.
Në këtë kontekst, Bashkimi Evropian, me mbështetjen e fuqishme të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, duhet të kërkojë me vendosmëri një dialog të qëndrueshëm, serioz dhe të orientuar drejt zgjidhjes përfundimtare të konfliktit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Në të kundërtën, ekziston rreziku real që gjendja e ndërmjetme ndërmjet dy vendeve të mos prodhojë stabilitet, por të çojë në konflikte të reja politike dhe në rritje të vazhdueshme të tensioneve.
