Nga Zenel Çeliku
Tashmë është i njohur synimi i Shqipërisë për ta kthyer anëtarësimin në Bashkimin Evropian në një realitet sa më të afërt. Në këtë kuadër, vetëm pak ditë më parë, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, zhvilloi një tur në vendet e Ballkanit Perëndimor. Ndalesa e saj e parë ishte Tirana, ku ajo deklaroi se Mali i Zi dhe Shqipëria janë shumë pranë anëtarësimit në BE.
Por zgjerimi nuk kërkon vetëm përgatitjen e vendeve kandidate. Edhe vetë Bashkimi Evropian duhet të përgatitet për t’u bërë më i madh.
Një rishikim i mënyrës së vendimmarrjes së BE-së dhe hartimi i udhërrëfyesve që përcaktojnë më qartë afatet për vendet kandidate janë dy prej elementeve kryesore të përgatitjeve të Brukselit për raundin e ardhshëm të zgjerimit. Çështja pritet të diskutohet më 6 tetor.
Në takimin e Kolegjit të Komisionit Evropian pritet të paraqiten propozime për ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si BE-ja merr vendime, pa qenë e nevojshme të rihapen traktatet. Në të njëjtën kohë, po shqyrtohet krijimi i mekanizmave të rinj mbrojtës kundër regresit demokratik dhe dobësimit të sundimit të ligjit në shtetet që do të anëtarësohen në të ardhmen.
Për herë të parë pas gati një dekade, Komisioni mund të paraqesë gjithashtu afate orientuese për përfundimin e negociatave të anëtarësimit me kandidatët më të avancuar, si Mali i Zi, Shqipëria, Ukraina dhe Moldavia. Këto afate do të ishin pjesë e udhërrëfyesve të rinj që pritet të bëhen publikë gjatë muajve të ardhshëm.
Për Serbinë dhe vendet e tjera që ndodhen më prapa në proces, Brukseli pritet të propozojë forma të ndryshme të integrimit gradual.
Në këtë kuptim, tetori mund të shndërrohet në muajin e zgjerimit në Bruksel. Pas afro një viti e gjysmë diskutimesh dhe vonesash, Ursula von der Leyen pritet të paraqesë propozimet e Komisionit Evropian për mënyrën se si duhet të reformohet Bashkimi përpara zgjerimit të ardhshëm.
Pyetja kryesore është e thjeshtë: si mund të pranojë BE-ja anëtarë të rinj pa e bërë vendimmarrjen më të vështirë dhe pa dobësuar mekanizmat e saj demokratikë?
Një draft i propozimit të Komisionit argumenton se BE-ja duhet të ndryshojë si mënyrën e vendimmarrjes, ashtu edhe funksionimin e institucioneve të saj, nëse dëshiron të mbetet efektive me një numër dukshëm më të madh anëtarësh.
Zgjerimi i ardhshëm pritet të shoqërohet me masa mbrojtëse më të forta dhe me një sistem më të zhvilluar të integrimit gradual. Pikërisht këto garanci mund të jenë vendimtare për të siguruar mbështetjen e shteteve aktuale anëtare për pranimin e vendeve të reja.
Sipas burimeve të njohura me propozimin, drafti parashikon mekanizma financiarë dhe institucionalë, si edhe kufizime të përkohshme në aftësinë e vendeve të reja anëtare për të përdorur veton.
Ky është një element që meriton vëmendje të veçantë.
Vendet e reja do të kishin të gjitha atributet e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, por për një periudhë të kufizuar pas pranimit mund t’u kërkohej të pranonin kufizime në aftësinë e tyre për të bllokuar vendime në fusha ku aktualisht kërkohet unanimitet.
Ideja nuk është krijimi i një kategorie të përhershme anëtarësh me më pak të drejta. Sipas propozimit, kufizimet do të kishin karakter të përkohshëm dhe do të shërbenin për integrimin gradual të shteteve të reja në sistemin e vendimmarrjes së BE-së.
Një rregullim i tillë mund të përcaktohej në një deklaratë që do të shoqëronte traktatin e anëtarësimit.
Një tjetër pikë e rëndësishme lidhet me sundimin e ligjit.
Komisioni Evropian po shqyrton masa financiare për rastet kur një shtet i ri anëtar shkel standardet e sundimit të ligjit. Kjo çështje ka rëndësi të drejtpërdrejtë edhe për vende si Shqipëria dhe Mali i Zi, të cilat aktualisht janë ndër kandidatët më të avancuar.
Sipas propozimit, një mekanizëm i ri financiar do t’i lejonte Komisionit, për një periudhë të kufizuar pas anëtarësimit, të propozonte masa që mund të shkonin deri në pezullimin e fondeve të BE-së, nëse do të kishte tregues të qartë se problemet me sundimin e ligjit rrezikojnë administrimin e buxhetit evropian ose interesat financiare të Bashkimit.
Në thelb, Brukseli kërkon ta bëjë më të lehtë mbrojtjen e fondeve të BE-së nëse një vend i sapopranuar fillon të bëjë hapa prapa pasi është bërë anëtar.
Sipas sistemit të propozuar, Këshilli do të mund të vepronte mbi bazën e një rekomandimi të Komisionit dhe të merrte vendime me shumicë të kualifikuar, në vend që procesi të bllokohej nga kërkesa për unanimitet.
Edhe kjo është një pikë thelbësore. Deri tani, kërkesa për unanimitet e ka bërë jashtëzakonisht të vështirë ndërmarrjen e masave të forta ndaj një shteti anëtar në kuadër të procedurave ekzistuese të BE-së, përfshirë ato që lidhen me Nenin 7.
Një tjetër kusht që po parashikohet për vendet e ardhshme anëtare lidhet me luftën kundër korrupsionit dhe mbrojtjen e interesave financiare të Bashkimit.
Shtetet që do t’i bashkohen BE-së pritet të duhet të anëtarësohen në Zyrën e Prokurorit Publik Evropian përpara pranimit të tyre.
Pra, zgjerimi që po përgatit Brukseli nuk është thjesht një proces për të shtuar vende të reja në hartën e Bashkimit Evropian. Ai po shoqërohet me një përpjekje për të ndryshuar mënyrën se si do të funksionojë vetë BE-ja pasi të bëhet më e madhe.
Për Shqipërinë, kjo do të thotë se afrimi me anëtarësimin sjell jo vetëm më shumë të drejta dhe akses në strukturat e Bashkimit, por edhe mekanizma më të fortë kontrolli, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit dhe përdorimit të fondeve evropiane.
Rreth autorit
