Nga Zenel Çeliku
Shqipëria po përjeton një nga valët më të gjera të protestave të viteve të fundit. Ajo që nisi në maj si kundërshtim ndaj një projekti turistik në bregdetin jugor është shndërruar në një lëvizje me kërkesa politike, ekonomike dhe sociale.
Protestat e para ishin kryesisht paqësore. Qytetarët kundërshtonin ndërtimin e një kompleksi luksoz në zonën e Nartës, një projekt i lidhur me investime të Jared Kushnerit, dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump.
Shqetësimet lidheshin me mbrojtjen e mjedisit, transparencën e lejeve dhe ndikimin e ndërtimit në një zonë të ndjeshme natyrore.
Lëvizja u bë e njohur si “Revolucioni i Flamingove”, ndërsa pjesëmarrja u rrit dhe protestat u përhapën përtej çështjes fillestare.
Me kalimin e muajve, kërkesat për mbrojtjen e mjedisit u shoqëruan me pakënaqësi për korrupsionin, koston e jetesës dhe cilësinë e shërbimeve publike.
Në tetor, lëvizja mori një tjetër drejtim.
Nga mjedisi te kërkesat e studentëve
Studentët dhe gjimnazistët dolën në rrugë duke kërkuar arsim më cilësor, uljen e kostos së studimeve dhe më shumë mundësi punësimi.
Protestat u përhapën nga Tirana në qytete të tjera, përfshirë Shkodrën, Lezhën, Elbasanin dhe Korçën.
Kërkesat u zgjeruan dhe një pjesë e protestuesve nisi të kërkonte dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
Këtu lëvizja mori një karakter të qartë politik.
Në vlerësimin tim, kalimi nga kërkesat mjedisore dhe sociale te dorëheqja e qeverisë është një ndryshim i rëndësishëm që meriton vëmendje.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se të gjithë pjesëmarrësit kanë të njëjtat synime. Brenda një lëvizjeje kaq të gjerë mund të bashkëjetojnë kërkesa dhe qëndrime të ndryshme.
Problemi është se përshkallëzimi i protestave u shoqërua edhe me dhunë.
Dhuna ndryshoi rrjedhën e protestave
Në Tiranë, disa demonstrata u kthyen në përplasje me policinë. Protestues të maskuar hodhën gurë dhe mjete ndezëse, ndërsa u dëmtuan ndërtesa publike, banka dhe biznese.
Policia përdori gaz lotsjellës dhe ujë me presion për të shpërndarë turmat.
Përplasjet vazhduan edhe fundjavën e kaluar pranë Ministrisë së Arsimit.
Qeveria ka propozuar dhe miratuar masa të reja kundër dhunës gjatë tubimeve, përfshirë gjoba të rënda.
Kryeministri Rama ka dënuar incidentet dhe ka refuzuar të japë dorëheqjen, duke theksuar se qeveritë ndryshohen përmes zgjedhjeve.
Nga ana tjetër, janë ngritur shqetësime edhe për përdorimin e forcës nga policia.
Në një demokraci, e drejta e protestës duhet të mbrohet. Por kjo e drejtë nuk mund të përdoret për të justifikuar dhunën, as nga protestuesit dhe as nga autoritetet.
Pikërisht këtu qëndron një nga sfidat më të mëdha të lëvizjes: të ruajë karakterin qytetar dhe të mos lejojë që incidentet e dhunshme të zëvendësojnë kërkesat që e sollën në rrugë.
A mund të ndjekë Shqipëria shembullin e Serbisë?
Zhvillimet në Serbi kanë treguar se një lëvizje studentore mund të shndërrohet në një forcë politike.
Pas gati dy vjetësh protestash kundër korrupsionit dhe kërkesash për përgjegjësi institucionale, Lista Studentore fitoi zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit.
Sipas rezultateve përfundimtare, ajo siguroi 140 nga 250 vendet e parlamentit serb, duke i dhënë fund shumicës së mëparshme të partisë së Aleksandar Vuçiçit.
Por situata në Shqipëri nuk është e njëjtë me atë në Serbi.
Protestuesit shqiptarë kanë kërkesa të ndryshme dhe ende nuk kanë krijuar një alternativë të përbashkët politike.
Megjithatë, shembulli serb ngre një pyetje me rëndësi: a mund të kthehet edhe lëvizja shqiptare në një forcë që kërkon mbështetjen e qytetarëve përmes votës?
Mendoj se kjo do të ishte një rrugë që ia vlen të shqyrtohet.
Nëse synimi është ndryshimi i qeverisë, zgjedhjet mbeten mënyra demokratike për ta arritur atë.
Një lëvizje që kërkon ndryshim duhet të tregojë jo vetëm se çfarë kundërshton, por edhe çfarë propozon.
Rreziku i përvetësimit politik
Një tjetër problem është përpjekja e partive politike për të përfituar nga protestat.
Mbështetja e një proteste nga opozita është pjesë e jetës demokratike. Por kjo nuk do të thotë se partitë mund të marrin përsipër përfaqësimin e të gjithë protestuesve.
Lëvizja “Flamingo” u krijua jashtë strukturave tradicionale partiake. Pikërisht ky karakter qytetar ishte një nga arsyet e mbështetjes që fitoi.
Nëse kërkesat e saj përdoren vetëm për përplasjet mes partive ekzistuese, rrezikohet të humbasë besimi i atyre që dolën në rrugë për shqetësime konkrete.
Pjesëmarrja në disa protesta është zvogëluar gjatë ditëve të fundit. Por vetëm numri i pjesëmarrësve nuk mjafton për të përcaktuar të ardhmen e lëvizjes.
Rëndësi ka nëse organizatorët do të ruajnë një program të qartë dhe do të sigurojnë përfaqësim të besueshëm.
Çfarë vjen pas protestave?
Qeveria Rama vazhdon të përballet me kërkesa për dorëheqje dhe me presion për t’iu përgjigjur shqetësimeve të qytetarëve.
Kryeministri ka përsëritur ftesën për dialog, por deri tani nuk është arritur një marrëveshje me përfaqësuesit e protestuesve.
Në këtë situatë, përgjegjësia u takon të dyja palëve.
Qeveria duhet të dëgjojë kërkesat, të japë përgjigje konkrete dhe të garantojë të drejtën e tubimit paqësor.
Protestuesit, nga ana tjetër, duhet të ruajnë karakterin demokratik të lëvizjes, të distancohen nga dhuna dhe të qartësojnë se çfarë kërkojnë të arrijnë.
Nëse synojnë të ndërtojnë një alternativë politike, do t’u duhet organizim, program dhe mbështetje qytetare.
Nëse synojnë reforma konkrete, duhet të përcaktojnë kërkesa që mund të diskutohen dhe të zbatohen.
Protestat kanë treguar se në shoqërinë shqiptare ka pakënaqësi të mëdha. Ato kanë nxjerrë në pah edhe nevojën për më shumë dialog dhe llogaridhënie.
Por e ardhmja e lëvizjes nuk do të përcaktohet vetëm nga ajo që ndodh në rrugë.
Ajo do të varet nga aftësia për t’i kthyer kërkesat në rezultate konkrete.
Zenel Çeliku
6 nëntor 2026
Rreth autorit
